Sformułowanie „muzyka bez opłat na rzecz ZAiKS” wymaga wyjaśnienia, i słusznie. Nie stoi za nim żaden trik ani wyjątek, tylko sposób, w jaki zbudowany jest system zbiorowego zarządzania prawami. Ten tekst rozkłada ten mechanizm na części, spokojnie i bez naciągania.
Zacznijmy od zastrzeżenia, które powtórzymy jeszcze na końcu: to nie jest tekst o Twojej sytuacji prawnej. Piszemy o konkretnym repertuarze - o tym, skąd pochodzą nagrania, które wydajemy, i dlaczego nie obejmuje ich wynagrodzenie pobierane przez organizacje zbiorowego zarządzania.
Sam mechanizm da się streścić w kilku zdaniach, ale warto poświęcić mu cały tekst. Najczęstsze nieporozumienia biorą się bowiem nie z braku informacji, tylko z pomieszania dwóch zupełnie różnych rzeczy: muzyki z uporządkowanym pochodzeniem i plików ściągniętych skądkolwiek z sieci.
- Organizacja zbiorowego zarządzania działa na rzecz swoich członków i tych utworów, które zostały jej zgłoszone.
- Są twórcy, którzy do żadnej takiej organizacji nie należą i nie zgłosili do niej swoich nagrań.
- Wtedy nie ma podmiotu, który inkasowałby wynagrodzenie za odtwarzanie tych konkretnych nagrań.
- Nasz repertuar tworzą właśnie takie utwory, a my mamy pełne prawa do ich wykorzystania.
- To nie są pliki „z internetu” - to nagrania konkretnych twórców, z uporządkowanym pochodzeniem.
Za co pobierane jest wynagrodzenie - w dwóch zdaniach
Odtwarzanie muzyki tam, gdzie słyszą ją klienci, jest odtwarzaniem publicznym, a nie prywatnym słuchaniem. Organizacja zbiorowego zarządzania, taka jak ZAiKS czy STOART, zawiera w tej sprawie umowy z użytkownikami i rozdziela zebrane wynagrodzenie między twórców, którzy jej to powierzyli.
Cały ten mechanizm opisaliśmy osobno. Tutaj wystarczy zapamiętać jedno zdanie: organizacja działa w imieniu tych, którzy do niej przystąpili i zgłosili jej swoje utwory.
Twórcy spoza organizacji zbiorowego zarządzania
I tu zaczyna się sedno. Przystąpienie do organizacji zbiorowego zarządzania jest decyzją twórcy, a nie obowiązkiem. Część muzyków ją podejmuje, bo daje im wygodę rozliczeń w tysiącach miejsc naraz. Część nie podejmuje, bo tworzy muzykę na zamówienie, pracuje w modelu, w którym prawa przechodzą na wydawcę, albo po prostu wybrała inną drogę zawodową.
Dlaczego wtedy nie ma komu inkasować
Organizacja zawiera umowy i pobiera wynagrodzenie za utwory, które zostały jej powierzone. Jeżeli autor nagrania nie należy do żadnej takiej organizacji i nie zgłosił do niej swojej muzyki, nie ma podmiotu, który inkasowałby za nią opłatę. Nie dlatego, że ktoś coś pominął, tylko dlatego, że nie ma czego rozdzielać ani komu przekazać.
Na tym opiera się nasz repertuar. Tworzą go nagrania twórców spoza organizacji zbiorowego zarządzania, niezgłoszone do żadnej z nich, a my mamy pełne prawa do ich wykorzystania.
To nie jest „muzyka niczyja”
To najważniejsze rozróżnienie w całym tekście i warto się przy nim zatrzymać na dłużej.
Hasło o muzyce wolnej od opłat bywa czytane tak, jakby chodziło o nagrania, które nie mają autora, nie mają właściciela i leżą gdzieś do wzięcia. Nic z tych rzeczy. Każdy utwór ma autora, każdy ma właściciela praw i każdy ma swoją historię powstania.
Różnica polega wyłącznie na tym, komu te prawa przysługują i kto nimi zarządza. W naszym przypadku są one uporządkowane po stronie wydawcy, a nie powierzone organizacji zbiorowego zarządzania. To zmienia sposób rozliczenia, natomiast nie zmienia statusu samego nagrania: nadal jest to czyjaś praca, za którą ktoś otrzymał wynagrodzenie.
Konsekwencja jest bardzo praktyczna. O takim repertuarze da się powiedzieć coś konkretnego: skąd pochodzi, kto go stworzył i na co pozwala. Brzmi to jak drobiazg, ale przy muzyce granej w lokalu przez kilka lat jest to właściwie jedyna rzecz, która naprawdę się liczy.
Czym to się różni od plików „royalty free” z sieci
Określenie „royalty free” funkcjonuje w internecie tak szeroko, że przestało cokolwiek znaczyć. Bywa opisem realnej, dobrze udokumentowanej licencji, a bywa etykietą przyklejoną do pliku, który ktoś kiedyś gdzieś wrzucił.
Cztery rzeczy, które robią tu całą różnicę:
- Znany autor - wiadomo, kto nagranie stworzył, a nie tylko jak nazywa się plik.
- Uporządkowane prawa - wiadomo, kto nimi dysponuje i na jakiej podstawie.
- Opisany zakres - wiadomo, co wolno z nagraniem zrobić, zamiast domyślać się, że chyba wszystko.
- Trwałość ustaleń - warunki nie znikają razem ze stroną, z której plik został kiedyś pobrany.
Przy pliku z przypadkowego serwisu żaden z tych punktów zwykle nie jest spełniony. Można go odtwarzać przez rok i nigdy się nie dowiedzieć, czyj on właściwie jest.
Jeśli dziś w Twoim lokalu gra zestaw plików ściągniętych kiedyś przez kogoś z zespołu, najprostszym pierwszym krokiem nie jest zmiana repertuaru, tylko spisanie, co tam w ogóle jest i skąd się wzięło. Zwykle okazuje się, że nikt już tego nie wie, i dopiero to jest moment na decyzję.
Co sprawdzić, ustalając, co gra w lokalu
Kolejność, która porządkuje temat bez zbędnego zamieszania:
- Ustal, co gra teraz - konkretne źródło, a nie ogólnikowe „radio albo playlista”.
- Sprawdź, czyje to konto albo urządzenie - firmowe czy prywatne i kto ma do niego dostęp.
- Zapytaj, skąd pochodzi ta muzyka - kto ją stworzył i kto dysponuje prawami.
- Poproś o to na piśmie - jedno zdanie w dokumencie jest warte dziesięciu w rozmowie.
- Sprawdź, czego dotyczy zgoda - odtwarzanie w lokalu to jedno, materiały marketingowe to co innego.
- Zapisz ustalenie tam, gdzie znajdzie je następna osoba - w instrukcji dla obsługi, nie w czyjejś pamięci.
Na piśmie, i co znaczy „inne pole eksploatacji”
Zgoda na wykorzystanie nagrania nie jest workiem bez dna. Ma swój zakres, a zakres opisuje się w dokumentach.
Odtwarzanie muzyki w lokalu to jedna sytuacja. Podłożenie tej samej muzyki pod film reklamowy, pod materiał w mediach społecznościowych albo pod prezentację produktu to sytuacja inna, nazywana innym polem eksploatacji. Te dwie rzeczy warto rozróżniać od początku, zwłaszcza jeśli poza tłem w lokalu planujesz cokolwiek publikować.
Dlatego pytanie „na co konkretnie pozwala ta muzyka” warto zadać na starcie, a nie po roku grania. Odpowiedź zostaje z Tobą na długo i to ona przesądza o spokoju w tym temacie.
Nasz repertuar wydajemy na nośniku, który po prostu leży przy sprzęcie: na płytach CD, z nadrukiem na samej płycie i okładką dopasowaną do marki. Jeśli chcesz ustalić, co mogłoby grać u Ciebie i skąd pochodzi ten repertuar, napisz do nas przez formularz kontaktowy.
Na koniec to, od czego zaczęliśmy: ten tekst opisuje repertuar, a nie Twoją sytuację prawną. Jeśli chcesz zobaczyć, jak taki nośnik sprawdza się w różnych wnętrzach, zajrzyj do wpisu o płycie muzycznej z logo w hotelu, restauracji i gabinecie, a przy doborze samego brzmienia pomoże tekst o gatunkach wspierających prestiż marki.
